Гөлҗиһан: авыруларга каршы көрәш һәм язмыш сынавы

Гомере буена кеше сүзен тыңлап яшәде, хатынын кире какты...

Чирле кеше – уйлы кеше, дип юкка гына әйтмиләр инде. Гөлҗиһанның да уйга баткан, чарасызлыктан нәрсә эшләргә белмәгән көннәре бик күп булды. Ничек кенә булса да, авыруларга бирешәсе килми бит әле. Сер бирергә дә теләми.
Яшәгән саен яшисе, тормышның матурлыгын, ямен, тәмен тоясы, балаларны назлап, яратып үзең үстерәсе килә. Ә авыру явыз һәм бик тә мәкерле. Ул сине кызганып, җәлләп тормый, балалар хакын да хакламый, әниеңне дә кызганмый. Шул ук вакытта сайлап та килми, акчаң барын, югын да күрми. Сиңа язган сиңа була.

Гөлҗиһан да язмышыннан уза алмады. Бик теләсә дә, тигез гаилә тормышы белән, сау-сәламәт булып кына яшисе килсә дә. Тәкъдиргә шулай язылган икән, димәк, килешеп яшәргә кала.

...Әти-әнисенең бердәнбер кызлары ул. Гаиләдә башка туганнары булмаганлыктан, барлык эшләр дә аңа йөкләнде, әни янында да, әтисе тирәсендә дә ул бөтерелде. Кызлар эше, малайлар эше дип аерып тормады. Шуңа күрә дә, барлык эшләрне белеп, өйрәнеп үсте. Кадагын да какты, камырын да басты, ат та җикте, чигү дә чикте. Уңган дигән даны таралды. Тик кияүгә чыкканчы гына. Парлы тормыш кору белән ялкауга, җәфага әйләнде. Бәлки, вакытында куып чыгармасалар, ул бу дөньяда бүген булмас та иде, үзен карарга, яратырга, хөрмәт итәргә вакыты да, шартлары да булмаганлыктан, авырулары тагын да арткан, тамыр җәйгән булыр иде.

Бәхетенә күрә, күз яшьле, ялганга корылган тормыштан ул котылды, басылып, сүз дәшәргә дә куркып яшәгән көннәр артта калды.
Әле дә хәтерли – әнисенә гектар-гектар чөгендер бирәләр иде. Җәйләрен чүбен утау берни түгел. Матур табигатьтә, җылы һавада эшлисе күпкә җиңел. Салкын, елак көзләр үзәгенә үткән. Әтисе исә шул ук кырда чөгендер алу комбайнында эшләсә дә, тормыш иптәшенә килеп булыша алмады. Чөнки һәр җир хуҗасы зарыгып аның килүен, чөгендерне алып бирүен көтә. Һәркем көннәр коры торганда эшне төгәлләргә, бик озакка сузмаска ашыкты. Ишле гаиләләр күмәкләшеп тиз генә күчне күчереп тә аталар иде.

Ышанычы, булышучы булмаучыларга үзләренә тырышырга кала. Әнисенең бердәнбер булышчысы булып Гөлҗиһан калды һәм кечкенә генә булса да, үзендә зур җаваплылык тоя иде. Ачы салкында бөрешеп каткан кечкенә кулларын әле дә хәтерли ул. Аягына салкын үтеп, кыр буйлап сикереп йөргәннәрен дә онытмаган. Көзге ачы җилләрдә җылы чәй генә дә эчкә үткән суыкны җиңә алмый иде шул. Әнисе күпме генә өйгә кайтырга кыстаса, үгетләсә дә, ул иң яраткан кешесен күч төбендә бер ялгызын калдырып кайтып китәргә теләмәде. Аннары соң, икәү эшләгәч, барыбер күңелле инде. Әнисенә булыша алуына чын күңелдән сөенсә дә, бик арып, талчыгып кайта иде ул.

Җылы өйгә кергәч, туңган һәм арганнар бергә кушылып, оеп йоклап киткәнен дә хәтерләми кала. Чөгендере дә бетте, әнисе дә сулу алып куйды. Ләкин... көзге кырда ачы җил астында кырда утырып кызчык салкын тидерде.

Температурасы төшмичә нужартты. Тамагыннан азык үтмичә, коры сөяккә калды. Табиблар соңрак үпкәсенә салкын тигән дип, хастаханәгә үк салдылар. Бик озак ятып чыкты Гөлҗиһан хастаханәдә. Тик аякка басса да, йөткерә торган булып калды. Чирең катлауланган, туңып йөрергә ярамый, теләсә кайсы вакытта кабатланырга мөмкин дип кайтарып җибәрделәр аны. Кыз мөмкин кадәр үзен сакларга тырышты. Япь-яшь килеш бер генә дә авырыйсы, “чирле” тамгасы тагасы килми иде аның.

Үсә төшкәч тә, кунакларга йөрергә, клубка чыгарга бик яратмый иде Гөлҗиһан. Чөнки кеше арасында йөткереп йөрүдән оялды. Арада бит аңлаучылар да, шул ук вакытта аның артыннан йөткергән булып үчекләүчеләр дә бар иде. Кыз тора-бара үз эченә бикләнде. Кичләрен дә бик чыгасы килми иде, кызлар белән дә артык аралашырга теләмәде. Матурлыгы, уңганлыгы әнә шушы авыруы артында күмелеп калды кебек.

Мәктәп еллары артта калды. Барлык иптәшләре берәм-берәм һөнәр үзләштерергә дип авылдан таралып бетте. Аннан берәм-берәм тормышлы булулары ишетелгәләде. Гөлҗиһан мәктәпне тәмамлау белән фермага әнисе янына эшкә килде. Таң йокысын бүлеп торса да, иртәдән-кичкә кадәр авылның бетмәс-төкәнмәс эшләренә күмелсә дә, аңа әнисе